Cietrzew
Tetrao tetrix
Piękny ptak leśny znany z widowiskowych toków i charakterystycznego ogona w kształcie liry u samców.
Podstawowe Informacje
Cietrzew (Tetrao tetrix)
Szczegółowy opis:
Cietrzew to ptak wielkości kury domowej, z silnie zaznaczonym dymorfizmem płciowym. Samiec (kogut) jest czarny z granatowym, metalicznym połyskiem, a jego najbardziej rozpoznawalną cechą jest ogon w kształcie liry. Skrzydła samca posiadają białe lusterko, a pod ogonem widoczne są czysto białe pióra, tzw. podogonie, eksponowane podczas toków. Nad oczami koguta znajdują się jaskrawoczerwone, nabrzmiałe płaty nagiej skóry, zwane różami. Samica (cieciorka) jest znacznie skromniej ubarwiona – rdzawobrązowa z gęstym, poprzecznym prążkowaniem, co zapewnia idealny kamuflaż w ściółce. Dziób jest krótki, mocny i czarny, przystosowany do pobierania twardego pokarmu roślinnego. Nogi są silne, opierzone aż do nasady palców, co chroni przed mrozem i ułatwia chodzenie po śniegu. Oczy są ciemnobrązowe, osadzone po bokach głowy. Pisklęta są puszyste, ubarwione podobnie do samicy, co chroni je przed drapieżnikami. Całość morfologii cietrzewia odzwierciedla jego przystosowanie do życia w chłodnym klimacie i gęstym runie leśnym.
Tryb życia:
Zasiedla skraje lasów, torfowiska, wrzosowiska oraz polany o bogatej roślinności krzewiastej. Dieta jest sezonowa: latem zjada nasiona, jagody i owady, natomiast zimą żywi się pączkami brzóz, olch i igliwiem. Słynie z wiosennych toków, podczas których samce gromadzą się na stałych arenach, wydając bulgoczące i syczące odgłosy. W czasie tych widowisk koguty rozpościerają ogony, opuszczają skrzydła i toczą markowane walki o względy samic. Cietrzewie są poligamiczne, co oznacza, że jeden samiec może parzyć się z wieloma samicami w jednym sezonie. Gniazdo jest prostym zagłębieniem w ziemi pod osłoną krzewów, wyścielonym trawą i mchem. Adaptacją do srogich zim jest zakopywanie się ptaków w śnieżnych jamach, gdzie panuje stała, wyższa temperatura. Są to ptaki osiadłe, wykazujące dużą wierność swoim ostojom, co czyni je wrażliwymi na zmiany w krajobrazie. Pisklęta są zagniazdownikami, potrafiącymi podążać za matką niemal natychmiast po wykluciu. Interakcje społeczne są najsilniejsze w okresie wiosennym, tworząc hierarchię wewnątrz grup samców.
Rola:
Gatunek skrajnie zagrożony w Polsce, objęty ścisłą ochroną oraz programami aktywnej ochrony siedlisk. Pełni rolę gatunku wskaźnikowego dla ekosystemów o wysokim stopniu naturalności. Głównym zagrożeniem jest drapieżnictwo lisów i dzików, osuszanie torfowisk oraz niepokojenie przez ludzi.
