Niepylak apollo
Parnassius apollo
Jeden z największych i najpiękniejszych motyli dziennych Polski, symbol ochrony przyrody w górach.
Podstawowe Informacje
Niepylak apollo (Parnassius apollo)
Szczegółowy opis:
Motyl ten imponuje rozpiętością skrzydeł wynoszącą od 70 do nawet 90 mm. Skrzydła są barwy białej lub kremowej, o pergaminowej strukturze, która z wiekiem staje się nieco przezroczysta na brzegach. Na przednich skrzydłach widnieje kilka dużych, czarnych plam, natomiast na tylnych znajdują się dwa charakterystyczne 'oka'. Oka te mają intensywnie czerwony środek z białą kropką, otoczony grubą, czarną obwódką. Tułów jest masywny, czarny, gęsto pokryty długimi, jasnymi włoskami, co nadaje mu puszysty wygląd. Głowa ma duże, ciemne oczy i stosunkowo krótkie czułki z wyraźną buławką. Gąsienica jest aksamitnoczarna z dwoma rzędami jaskrawopomarańczowych plamek wzdłuż boków ciała. Posiada ona również czerwony organ zapachowy (osmeterium), który wysuwa w momencie zagrożenia. Poczwarka jest krępa, ciemnobrązowa, otoczona rzadkim oprzędem i ukryta wśród kamieni lub w ściółce. Dymorfizm płciowy objawia się ciemniejszym nalotem u samic, zwłaszcza u nasady skrzydeł. Całość sylwetki jest majestatyczna i nie do pomylenia z żadnym innym gatunkiem.
Tryb życia:
Występuje wyłącznie na nasłonecznionych, skalistych stokach górskich i piargach, głównie w Tatrach i Pieninach. Dieta dorosłych motyli to nektar kwiatowy roślin górskich, takich jak rozchodniki, ostrożenie czy driakwie. Gąsienice są monografami, żywiąc się wyłącznie liśćmi rozchodnika wielkiego. Jest to motyl latający powoli, majestatycznie, często szybując w prądach wznoszących powietrza. Samice po zapłodnieniu posiadają na końcu odwłoka specyficzną, rogowa strukturę (sphragis), która uniemożliwia ponowną kopulację. Adaptacją do surowego klimatu górskiego jest czarne ubarwienie gąsienic, które pozwala im szybciej nagrzewać się na słońcu. Interakcje społeczne są ograniczone, choć w sprzyjających miejscach może występować kilkanaście osobników jednocześnie. Zimuje w stadium jaja lub świeżo wyklutej larwy wewnątrz osłonki jajowej. Gatunek ten jest niezwykle wrażliwy na zmiany mikroklimatu i zarastanie ich siedlisk krzewami. W razie ataku drapieżnika, motyl rozpościera tylne skrzydła, strasząc czerwonymi okami i wydając szeleszczący dźwięk pocierając nogami o skrzydła. Jest motylem osiadłym, rzadko podejmującym dalsze wędrówki poza obręb macierzystej doliny.
Rola:
Gatunek krytycznie zagrożony w Polsce, objęty ścisłą ochroną gatunkową oraz programami reintrodukcji. W ekosystemie górskim pełni rolę zapylacza i gatunku wskaźnikowego dla muraw kserotermicznych. Głównym zagrożeniem jest zanikanie roślin żywicielskich oraz nielegalne kolekcjonerstwo.
